Pogoda wstecz: jak sprawdzić, jaka była pogoda wczoraj, w zeszłym tygodniu i przed laty

Pogodę wstecz najpewniej sprawdzisz w danych IMGW-PIB: serwis danepubliczne.imgw.pl udostępnia bezpłatnie pomiary ze stacji meteorologicznych, m.in. dobową temperaturę maksymalną i minimalną, sumę opadów i grubość pokrywy śnieżnej, dla stacji klimatologicznych od 1951 roku. Dla miejsc bez stacji i dla dowolnej godziny od 1940 roku dostępna jest reanaliza ERA5 programu Copernicus, którą łatwo pobrać m.in. przez historyczne API Open-Meteo. Dane ze stacji IMGW pojawiają się w archiwum po zakończeniu miesiąca, a ERA5 z opóźnieniem około 5 dni.

Pogoda wstecz: skąd w ogóle wziąć dane

Pogodę wstecz można sprawdzić na dwa sposoby: w pomiarach ze stacji meteorologicznych albo w danych modelowych, które odtwarzają pogodę dla dowolnego punktu. Pomiary są najdokładniejsze, ale dotyczą konkretnego miejsca, w którym stoi stacja. Dane modelowe (reanalizy) obejmują cały kraj bez luk, za to są wygładzone i mogą różnić się od pomiaru o kilka stopni czy milimetrów, zwłaszcza w górach i przy lokalnych burzach.

Na pytanie, jak sprawdzić, jaka była pogoda wstecz, najkrótsza odpowiedź brzmi więc: najpierw szukaj stacji IMGW-PIB w pobliżu, a jeśli jej nie ma albo potrzebujesz danych godzinowych, sięgnij po reanalizę.

Archiwum pogody IMGW-PIB: pomiary ze stacji

Najbardziej wiarygodne archiwum pogody w Polsce prowadzi IMGW-PIB. W serwisie danepubliczne.imgw.pl, w katalogu z danymi pomiarowo-obserwacyjnymi, instytut udostępnia bezpłatnie pliki CSV ze stacji trzech rodzajów:

• synoptycznych: najpełniejszy zestaw pomiarów, prowadzonych przez całą dobę,
• klimatologicznych: podstawowe elementy pogody, m.in. temperatura i opady,
• opadowych: przede wszystkim suma opadów i pokrywa śnieżna.

Dane są pogrupowane według kroku czasowego na dobowe, miesięczne i terminowe (z określonych godzin obserwacji). W danych dobowych ze stacji synoptycznych znajdziesz m.in.: temperaturę maksymalną, minimalną i średnią, temperaturę minimalną przy gruncie, sumę opadu i jego rodzaj, wysokość pokrywy śnieżnej, usłonecznienie oraz czas trwania deszczu, śniegu, gradu, mgły i gołoledzi.

Według opisu w archiwum dane ze stacji synoptycznych pojawiają się około 5. dnia roboczego po zakończeniu miesiąca, a dane ze stacji klimatologicznych i opadowych około 10. dnia roboczego drugiego miesiąca. Są to dane zweryfikowane, choć IMGW zastrzega, że szczególnie dla bieżącego roku mogą się jeszcze pojawić poprawki.

Jak pobrać dane krok po kroku

1. Otwórz danepubliczne.imgw.pl i przejdź do danych plikowych, a następnie do danych meteorologicznych.
2. W pliku z wykazem stacji znajdź stację najbliższą interesującemu Cię miejscu.
3. Wybierz rodzaj danych (dobowe, miesięczne lub terminowe), typ stacji i rok.
4. Pobierz archiwum ZIP z plikiem CSV i otwórz je w arkuszu kalkulacyjnym. Opis kolumn znajdziesz w plikach „format” w tym samym katalogu.

Bieżące pomiary ze stacji synoptycznych (temperatura, wiatr, wilgotność, opad, ciśnienie) IMGW publikuje też co godzinę przez otwarte API. Pokazuje ono ostatni pomiar, a nie archiwum, ale wieczorem pozwala sprawdzić, jak wyglądał mijający dzień.

Do porównań z normą przydaje się serwis klimat.imgw.pl. Znajdziesz w nim normy klimatyczne z lat 1991–2020, mapy historyczne i biuletyny monitoringu klimatu, które opisują, czy miesiąc był cieplejszy, czy chłodniejszy niż zwykle.

Pogoda historyczna z reanalizy ERA5

Reanaliza to odtworzenie pogody z przeszłości: model numeryczny łączy dawne pomiary w spójny obraz atmosfery dla każdej godziny i każdego punktu siatki. Według Copernicus Climate Change Service reanaliza ERA5 obejmuje okres od 1940 roku, ma krok godzinowy i siatkę 0,25° na 0,25°, a nowe dane pojawiają się codziennie z opóźnieniem około 5 dni. Wersja ERA5-Land opisuje powierzchnię lądów dokładniej, w siatce około 9 km, i sięga 1950 roku.

Zaletą reanalizy jest to, że daje pogodę historyczną także tam, gdzie nigdy nie było stacji, i to dla każdej godziny. Wadą jest wygładzenie: lokalna burza z gradem czy przymrozek w dolinie mogą w niej nie być widoczne. Open-Meteo, z którego prognoz korzysta PogodaPolski, zaznacza w dokumentacji, że na podstawie swoich danych historycznych nie da się ocenić wystąpienia burz, a grubość pokrywy śnieżnej w ERA5-Land bywa zawyżona.

Najłatwiej pobrać te dane przez historyczne API Open-Meteo, które podaje temperaturę, opady, wiatr czy zachmurzenie dla wybranych współrzędnych i dat. Jak w ogóle działają modele, wyjaśniamy w tekście jak powstaje prognoza pogody.

Jaka była pogoda wczoraj i w zeszłym tygodniu

Pogodę wczoraj najszybciej sprawdzisz w danych z ostatnich dni, zanim trafią one do archiwum. Masz kilka możliwości:

• Bieżące dane IMGW: godzinowe pomiary ze stacji synoptycznych pokazują temperaturę i opady na bieżąco, więc wieczorem czy następnego ranka łatwo ocenić, jaka była temperatura wczoraj.
• Dane modelowe z ostatnich dni: API prognoz Open-Meteo pozwala pobrać razem z prognozą także dane z poprzednich dni, nawet do 92 dni wstecz. To dane modelowe, a nie pomiar.
• Reanaliza ERA5: dla dni sprzed około tygodnia, czyli np. gdy pytasz, jaka była pogoda w zeszłym tygodniu.

Na samej stronie PogodaPolski archiwum nie ma. Strony miast, np. pogoda Warszawa, pogoda Kraków czy pogoda Wrocław, pokazują aktualne warunki, prognozę godzinową i prognozę na 16 dni. Radar opadów dla całej Polski pozwala cofnąć się o mniej więcej dwie godziny, co wystarcza, żeby zobaczyć, czy przed chwilą przez okolicę przeszła ulewa.

Do czego przydaje się pogoda archiwalna

Pogoda archiwalna ma wiele praktycznych zastosowań, nie tylko dla meteorologów.

1. Szkody i ubezpieczenia. Po wichurze, gradzie czy ulewie dane z najbliższej stacji (porywy, suma opadów, czas trwania gradu) pomagają udokumentować zdarzenie. Jeśli ubezpieczyciel wymaga oficjalnego potwierdzenia, zapytaj o nie IMGW-PIB.
2. Planowanie podróży. Średnie z wielu lat mówią, czego spodziewać się w danym miesiącu nad morzem czy w górach. Ogólny obraz daje tekst klimat Polski, a przed wyjazdem sprawdź też prognozę, np. pogoda Zakopane czy pogoda Gdańsk.
3. Ogród i działka. Daty ostatnich wiosennych przymrozków z poprzednich lat pomagają zaplanować sadzenie. Więcej w artykule przymrozki.
4. Budowa i prace terenowe. Dzienniki budowy często wymagają informacji o temperaturze i opadach w dniu prac.
5. Ciekawość i rekordy. Archiwum pozwala sprawdzić, czy ostatnie lato było rzeczywiście wyjątkowe. Najbardziej skrajne wartości zebraliśmy w tekście rekordy pogodowe w Polsce.

Jak czytać dane historyczne, żeby się nie pomylić

Dane historyczne łatwo źle zinterpretować, jeśli nie zwrócisz uwagi na kilka szczegółów:

• Odległość od stacji. Temperatura i zwłaszcza opady potrafią się bardzo różnić na kilku kilometrach. Letnia burza może dać 30 mm w jednej dzielnicy i nic w sąsiedniej.
• Doba obserwacyjna. Suma dobowa opadów dotyczy doby obserwacyjnej, która nie musi pokrywać się z dobą kalendarzową od północy do północy. Wieczorna ulewa może więc trafić do innej daty, niż się spodziewasz. Jeśli liczy się konkretna godzina, sięgnij po dane terminowe.
• Wysokość terenu. W górach reanaliza o siatce kilkunastu czy kilkudziesięciu kilometrów słabo oddaje warunki na konkretnym szczycie lub w dolinie.
• Status pomiaru. Pliki IMGW zawierają kolumny statusu, które odróżniają brak pomiaru od braku zjawiska. Puste pole nie oznacza zera.

Przy tych zastrzeżeniach pogoda wstecz z danych IMGW i reanalizy ERA5 daje rzetelną odpowiedź na pytanie, jaka była pogoda w dowolnym dniu ostatnich kilkudziesięciu lat.