Burze w Polsce: kiedy i gdzie jest ich najwięcej oraz jak chronić się przed piorunem

Burze w Polsce występują głównie od maja do sierpnia, najczęściej w lipcu, i zwykle po południu, gdy powietrze przy ziemi jest najcieplejsze. Najwięcej dni z burzą notuje się na południu i południowym wschodzie kraju oraz w górach (ponad 30 w roku), a najmniej na wybrzeżu (poniżej 20). Gdy słyszysz grzmot, jesteś w zasięgu pioruna: schowaj się w budynku lub zamkniętym samochodzie i zostań tam co najmniej 30 minut po ostatnim grzmocie.

Burze w Polsce: sezon i pora dnia

Burze w Polsce to przede wszystkim zjawisko letnie: zdecydowana większość występuje od maja do sierpnia, a szczyt przypada na lipiec. Wiosną i we wrześniu zdarzają się rzadziej, a zimą tylko wyjątkowo, zwykle przy przejściu silnego frontu chłodnego. Badania dla stacji w Olsztynie, Elblągu i Suwałkach z lat 1981–2010 pokazują, że na miesiące od kwietnia do września przypadało około 97% wszystkich dni z burzą.

W ciągu doby burze są najczęstsze po południu i wieczorem. Słońce przez cały dzień nagrzewa ziemię, a od niej powietrze przy gruncie. Ciepłe i wilgotne powietrze unosi się, tworząc coraz wyższe chmury, które po kilku godzinach mogą przerodzić się w burzę. Dlatego w typowy upalny dzień niebo rano jest czyste, koło południa pojawiają się cumulusy, a burze przychodzą między wczesnym popołudniem a wieczorem.

Wyjątkiem są burze frontowe. Front chłodny przesuwa się przez kraj niezależnie od pory dnia i może przynieść burzę także rano lub w nocy.

Gdzie burz jest najwięcej

Liczba burz w Polsce rośnie z północy na południe. Najmniej jest ich nad morzem, gdzie latem chłodny Bałtyk hamuje rozwój chmur burzowych. Najwięcej jest w górach i na południowym wschodzie, gdzie powietrze jest latem cieplejsze, a góry pomagają unosić je do góry.

Według opracowania Katarzyny Grabowskiej z Uniwersytetu Warszawskiego, opartego na danych stacji IMGW z lat 1951–1990, średnia roczna liczba dni z burzą wynosiła:

W Karpatach i na Pogórzu Karpackim średnia przekracza 30 dni z burzą w roku. To dane z wielolecia: w pojedynczych latach liczba burz może być znacznie mniejsza lub większa. Jeśli wybierasz się latem w góry, przeczytaj nasz poradnik o tym, jak wygląda pogoda w górach i w Tatrach.

Jak powstaje burza

Burza powstaje w chmurze kłębiastej deszczowej, czyli cumulonimbusie, która może sięgać ponad 10 km wysokości. Do jej powstania potrzebne są trzy składniki:

1. Wilgoć. Ciepłe, wilgotne powietrze przy ziemi dostarcza pary wodnej, która w chmurze skrapla się i oddaje ciepło.
2. Chwiejność atmosfery. Powietrze unoszące się w górę musi być cieplejsze od otoczenia, żeby dalej się wznosić. Tak dzieje się, gdy przy ziemi jest bardzo ciepło, a wyżej chłodno.
3. Czynnik unoszący. Coś musi podnieść powietrze: nagrzewanie od ziemi, front atmosferyczny, wzniesienia terenu albo zderzenie prądów powietrza.

W chmurze burzowej krople, kryształki lodu i krupy zderzają się ze sobą, co powoduje rozdzielenie ładunków elektrycznych. Gdy różnica ładunków staje się zbyt duża, następuje wyładowanie, czyli piorun. Grzmot to dźwięk gwałtownie rozgrzanego powietrza wzdłuż kanału pioruna. Najgroźniejsze burze, z dużym gradem i trąbami powietrznymi, opisujemy w artykule grad, trąby powietrzne i nawałnice.

Czy dzisiaj będzie burza: jak to sprawdzić

Czy będzie dzisiaj burza, najlepiej sprawdzić rano w trzech miejscach. Najpierw ostrzeżenia IMGW-PIB dla swojego powiatu: jeśli instytut wydał ostrzeżenie przed burzami, warunki do ich powstania są dobre. Potem prognoza godzinowa dla miejscowości, w której szukaj przelotnych opadów i wyraźnego wzrostu szansy deszczu po południu. Na stronach miast, na przykład pogoda Kraków czy pogoda Lublin, pokazujemy też ostrzeżenia obowiązujące w województwie.

Po południu najważniejszy jest radar. Na radarze opadów dla Polski burze widać jako małe, intensywne, czerwone i różowe plamy, które szybko rosną. Z animacji można ocenić, w którą stronę i jak szybko się przesuwają, a więc o której godzinie dzisiaj będzie burza w Twojej okolicy. Jak to policzyć krok po kroku, wyjaśniamy w poradniku radar burz: jak śledzić burze na żywo. Dla dużych miast przygotowaliśmy też przybliżone mapy, na przykład radar burz nad Krakowem.

Pamiętaj, że burze są bardzo lokalne. Ostrzeżenie dla powiatu nie oznacza, że burza przejdzie nad każdą miejscowością: jedna wieś dostaje ulewę z gradem, a sąsiednia zostaje sucha.

Jak chronić się przed piorunem

Najważniejsza zasada brzmi: jeśli słyszysz grzmot, jesteś w zasięgu pioruna. Amerykańska służba meteorologiczna NWS podkreśla, że w czasie burzy nie ma bezpiecznego miejsca na zewnątrz. Odległość od burzy łatwo oszacować: dźwięk pokonuje około 1 km w 3 sekundy, więc wystarczy policzyć sekundy od błysku do grzmotu i podzielić przez 3.

Popularna reguła 30/30 mówi:

1. Jeśli od błysku do grzmotu mija mniej niż 30 sekund, burza jest bliżej niż 10 km. Natychmiast poszukaj schronienia.
2. Po burzy odczekaj co najmniej 30 minut od ostatniego grzmotu, zanim wyjdziesz na zewnątrz.

Na otwartym terenie

Według poradnika Rządowego Centrum Bezpieczeństwa najbezpieczniej jest w budynku, a na zewnątrz trzeba jak najszybciej znaleźć schronienie. Nie stój pod pojedynczymi drzewami i nie zostawaj na otwartej przestrzeni. Zejdź ze szczytów, grzbietów i wzniesień. Odejdź od wody, metalowych ogrodzeń i linii energetycznych. Jeśli nie masz gdzie się schować, znajdź zagłębienie terenu, nie bądź najwyższym punktem w okolicy i kucnij ze złączonymi stopami. Nie kładź się na ziemi.

W domu

Zamknij okna i drzwi i trzymaj się od nich z daleka. RCB zaleca odłączenie od prądu telewizora, komputera i innej elektroniki, żeby chronić je przed przepięciami. Unikaj korzystania z urządzeń podłączonych do sieci i z instalacji wodnej: kąpieli, prysznica, zmywania. Przygotuj latarkę na wypadek przerwy w dostawie prądu.

W samochodzie

Zamknięty samochód z metalowym dachem i zamkniętymi oknami to dobre schronienie. Zatrzymaj się bezpiecznie, z dala od drzew i linii energetycznych, i nie dotykaj metalowych elementów. Przy ulewie ogranicz prędkość, bo widoczność może spaść niemal do zera.

W górach

W górach burze rozwijają się szybko i często już wczesnym popołudniem. Planuj wyjścia tak, żeby przed południem schodzić z grani i odsłoniętych szczytów, i sprawdzaj prognozę, na przykład pogodę dla Zakopanego. Łańcuchy, klamry i metalowe poręcze na szlakach są przy burzy szczególnie niebezpieczne.

Ostrzeżenia IMGW przed burzami i Alert RCB

IMGW-PIB wydaje ostrzeżenia przed burzami, często z gradem, w trzech stopniach: żółtym, pomarańczowym i czerwonym. Ostrzeżenie obejmuje powiaty i opisuje przewidywaną sumę opadów, siłę porywów wiatru oraz prawdopodobieństwo wystąpienia zjawiska. Stopień 3 wydawany jest rzadko i oznacza groźne burze, które mogą zagrażać życiu. Znaczenie kolorów wyjaśniamy w artykule o stopniach ostrzeżeń IMGW.

Przy dużym zagrożeniu Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wysyła SMS Alert RCB do wszystkich telefonów zalogowanych na zagrożonym obszarze. Nie trzeba się zapisywać. Taki SMS to sygnał, żeby zabezpieczyć rzeczy na balkonie, schować samochód i zaplanować pobyt w bezpiecznym miejscu.