Pogoda satelitarna to zdjęcia chmur wykonywane z kosmosu, głównie przez europejskie satelity geostacjonarne Meteosat, które z wysokości około 36 tys. km stale obserwują Europę i Afrykę. Najnowszy z nich, Meteosat-12, wykonuje pełny obraz co 10 minut, a starszy Meteosat-11 skanuje Europę co 5 minut. Na zdjęciach widać fronty, burze, mgłę i całe niże, ale nie widać, gdzie dokładnie pada: do tego służy radar.
- Nad Europą pracują satelity Meteosat obsługiwane przez EUMETSAT, zawieszone nad równikiem na wysokości około 35 800 km.
- Meteosat-12 od grudnia 2024 roku dostarcza obrazy w 16 kanałach, pełną tarczę Ziemi co 10 minut.
- Obraz widzialny działa tylko w dzień, podczerwień pokazuje temperaturę chmur także w nocy, a kanał pary wodnej wilgoć w górnej troposferze.
- Satelita widzi chmury od góry, radar opady od środka: najlepiej używać ich razem.
- Na zdjęciach z podczerwieni najzimniejsze, najjaśniejsze wierzchołki chmur to zwykle burze.
Czym jest pogoda satelitarna
Pogoda satelitarna to obrazy atmosfery wykonywane przez satelity meteorologiczne, które pokazują chmury, mgłę, śnieg na ziemi i wilgoć w powietrzu. Satelity nie robią zwykłych fotografii. Mierzą promieniowanie w kilkunastu wąskich zakresach fal, od światła widzialnego po podczerwień, a komputer zamienia te pomiary na obrazy. Każdy zakres, nazywany kanałem, pokazuje coś innego.
Zdjęcia satelitarne są dla synoptyków podstawowym narzędziem. Pozwalają zobaczyć cały układ pogody naraz: niż nad Atlantykiem, front, który zbliża się do Polski, czy burze rosnące nad Czechami. Dane satelitarne trafiają też do modeli numerycznych, z których powstaje prognoza. Jak to działa, wyjaśniamy w artykule jak powstaje prognoza pogody.
Satelity nad Europą: Meteosat i satelity okołobiegunowe
Pogodę satelitarną nad Europą zapewniają przede wszystkim satelity Meteosat, którymi zarządza europejska organizacja EUMETSAT. Są to satelity geostacjonarne: krążą nad równikiem na wysokości około 35 800 km z taką samą prędkością, z jaką obraca się Ziemia. Dzięki temu „wiszą” stale nad tym samym punktem i bez przerwy obserwują Europę i Afrykę.
Według danych Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) najnowszy z nich, Meteosat-12, pierwszy satelita trzeciej generacji, został wyniesiony w grudniu 2022 roku i od grudnia 2024 roku dostarcza dane operacyjnie. Jego kamera FCI ma 16 kanałów i rozdzielczość do 1 km, a w niektórych kanałach nawet 0,5 km. Pełny obraz tarczy Ziemi wykonuje co 10 minut. Starszy Meteosat-11 prowadzi szybkie skanowanie Europy co 5 minut. Na pokładzie Meteosata-12 pracuje też detektor błyskawic, który rejestruje wyładowania z kosmosu.
Drugą grupą są satelity okołobiegunowe, takie jak europejskie Metop. Latają znacznie niżej, na wysokości około 800 km, i przelatują nad biegunami. Dają ostrzejsze obrazy, ale nad Polską pojawiają się tylko kilka razy na dobę.
Polska leży daleko od równika, więc satelita geostacjonarny patrzy na nas pod ostrym kątem. Piksele nad Polską są przez to większe niż nad Afryką, a wysokie chmury wydają się lekko przesunięte na północ.
Kanały: obraz widzialny, podczerwień i para wodna
Satelitarna mapa pogody wygląda różnie w zależności od kanału. Trzy najważniejsze to:
| Kanał | Co mierzy | Kiedy działa | Co widać najlepiej |
|---|---|---|---|
| widzialny (VIS) | światło słoneczne odbite od chmur i ziemi | tylko w dzień | grubość chmur, mgłę, śnieg na ziemi, szczegóły |
| podczerwony (IR) | promieniowanie cieplne, czyli temperaturę | w dzień i w nocy | wysokość chmur, wierzchołki burz, fronty |
| para wodna (WV) | wilgoć w środkowej i górnej troposferze | w dzień i w nocy | prądy strumieniowe, suche wtargnięcia, wiry niżów |
W kanale widzialnym grube chmury są jasnobiałe, cienkie półprzezroczyste, a ziemia i morze ciemne. Obraz jest najbardziej podobny do zwykłego zdjęcia, ale nocą jest czarny.
W podczerwieni skala jest odwrotna niż na termometrze: im zimniejszy obiekt, tym jaśniejszy. Wysokie chmury, których wierzchołki mają kilkadziesiąt stopni mrozu, są białe, a niskie chmury i ciepła ziemia szare. Wiele serwisów koloruje najzimniejsze wierzchołki, żeby burze były lepiej widoczne. Pogoda satelitarna w podczerwieni dla Europy to najczęściej oglądany rodzaj obrazu, bo działa przez całą dobę.
Kanał pary wodnej nie pokazuje samych chmur, tylko wilgoć wysoko w atmosferze. Ciemne pasma to suche powietrze opadające z góry, jasne to wilgotne masy. Synoptycy odczytują z niego kształt niżów i prądów strumieniowych.
Jak czytać zdjęcia satelitarne: fronty, burze i mgła
Zdjęcia satelitarne pogody najłatwiej czytać, szukając kilku typowych kształtów.
Fronty i niże
Front na obrazie satelitarnym to długi, wygięty pas chmur, często ciągnący się przez kilka krajów. Front chłodny jest zwykle węższy i ostrzej zarysowany, front ciepły szerszy i bardziej rozmyty. Niż widać jako spiralę chmur zawiniętą wokół środka. Jak te układy wyglądają na mapie synoptycznej, opisujemy w artykule mapa pogody: fronty, wyże i niże.
Burze i chmury konwekcyjne
Burza na zdjęciu satelitarnym to jasna, okrągła lub owalna plama, która w ciągu godziny wyraźnie rośnie. W podczerwieni ma bardzo zimny wierzchołek, a w kanale widzialnym często widać rozlewające się na boki kowadło. Latem po południu takie plamy pojawiają się nagle nad nagrzanym lądem, często najpierw nad górami.
Mgła i niskie chmury
Mgła w dzień wygląda jak gładka, szara lub jasnoszara plama o ostrych brzegach, która wypełnia doliny i niziny. W zwykłej podczerwieni jest prawie niewidoczna, bo ma podobną temperaturę jak ziemia. Jesienią i zimą rano często widać, jak mgła powoli „topnieje” od brzegów.
Pogodne niebo
Wyż widać jako obszar bez chmur albo z drobnymi cumulusami. Zimą przy bezchmurnym niebie na obrazie widzialnym widać też pokrywę śnieżną: jest biała, ale nieruchoma, w przeciwieństwie do przesuwających się chmur.
Satelita a radar opadów: czym się różnią
Satelita i radar opisują pogodę z dwóch stron. Satelita patrzy z góry i widzi chmury, radar patrzy z ziemi i widzi opady. Gruba warstwa chmur na zdjęciu satelitarnym może nie dawać ani kropli deszczu, a niewielka, niepozorna chmura może być źródłem ulewy.
- Satelita: pokazuje zachmurzenie nad całym kontynentem, także nad morzem, gdzie radarów nie ma. Dobrze widać na nim układy pogody i ich ruch.
- Radar: pokazuje, gdzie i jak mocno pada, z dużą dokładnością, ale tylko w promieniu około 250 km od radaru.
Gdy chcesz wiedzieć, czy za godzinę zacznie padać, ważniejszy jest radar. O tym, jak działa, piszemy w tekście radar pogodowy: jak działa. Gdy chcesz zrozumieć, jaka pogoda nadchodzi w najbliższe dni, przydaje się obraz satelitarny.
Satelitarna mapa pogody na żywo: opóźnienia i źródła
Satelitarna mapa pogody na żywo zawsze jest nieco spóźniona. Satelita potrzebuje kilku do kilkunastu minut, żeby zeskanować swój obszar, a dane trzeba odebrać na Ziemi i przetworzyć. Według EUMETSAT obrazy w publicznych serwisach odświeżają się co 10–15 minut, a niektóre pojawiają się z opóźnieniem około pół godziny.
Oficjalne obrazy z satelitów Meteosat udostępnia bezpłatnie EUMETSAT w przeglądarce EUMETView. Wizualizacje zachmurzenia i pary wodnej nad Polską publikuje też IMGW-PIB w zakładce „Satelita” serwisu meteo.imgw.pl. W obu miejscach obejrzysz animację z ostatnich godzin.
Co w zamian znajdziesz w PogodaPolski
PogodaPolski nie ma warstwy satelitarnej. Na stronie radar opadów dla Polski znajdziesz za to pomiary radarowe z ostatnich dwóch godzin oraz prognozę zachmurzenia, opadów, temperatury i wiatru z modelu GFS na 7 dni. To dobre uzupełnienie obrazu satelitarnego: widzisz, gdzie pada teraz i jak według modelu zmieni się zachmurzenie.
Na stronach miast, na przykład pogoda Warszawa czy pogoda Gdańsk, podajemy zachmurzenie w procentach i widzialność, a w prognozie godzinowej widać, kiedy niebo ma się przejaśnić. Do planowania wyjazdu w góry przyda się na przykład pogoda Zakopane, bo tam zachmurzenie zmienia się szybciej niż na nizinach. Listę ponad 400 miejscowości znajdziesz w spisie miast.
Najczęstsze pytania
Gdzie zobaczyć satelitarną mapę pogody na żywo?
Oficjalne obrazy z satelitów Meteosat udostępnia bezpłatnie EUMETSAT w serwisie EUMETView. Zdjęcia satelitarne nad Polską publikuje też IMGW-PIB w zakładce „Satelita” serwisu meteo.imgw.pl. Obrazy pojawiają się z opóźnieniem od kilkunastu do kilkudziesięciu minut po wykonaniu.
Czym różni się zdjęcie satelitarne od radaru opadów?
Satelita fotografuje chmury z góry, z kosmosu, i pokazuje ich zasięg oraz temperaturę wierzchołków. Radar stoi na ziemi i mierzy echo od kropel i płatków śniegu, więc pokazuje, gdzie i jak mocno pada. Gruba chmura na zdjęciu nie zawsze daje opad.
Co pokazuje zdjęcie satelitarne w podczerwieni?
Kanał podczerwony mierzy promieniowanie cieplne, a więc temperaturę powierzchni Ziemi i wierzchołków chmur. Wysokie chmury są bardzo zimne i na obrazie wyglądają jasno, niskie są cieplejsze i szarsze. Dzięki temu podczerwień działa także w nocy.
Jak często odświeżają się zdjęcia satelitarne pogody?
Meteosat-12 wykonuje pełny obraz tarczy Ziemi co 10 minut, a Meteosat-11 w trybie szybkiego skanowania obserwuje Europę co 5 minut. Satelity okołobiegunowe, latające znacznie niżej, przelatują nad Polską tylko kilka razy na dobę.
Czy na zdjęciu satelitarnym widać mgłę?
Tak, w dzień mgła i niskie chmury warstwowe są widoczne jako gładka, jasnoszara plama o ostrych brzegach, często wypełniająca doliny. W nocy mgłę wykrywa się porównując dwa kanały podczerwone, bo w zwykłej podczerwieni ma prawie taką samą temperaturę jak ziemia.
Oficjalne ostrzeżenia: IMGW-PIB. Dane w serwisie: RainViewer, Open-Meteo i NOAA GFS.
